‘Ge laat ons hier toch niet voor opdraaien?’: ik ontdekte waarom mijn broer weer geld vroeg, en nu weet ik niet meer of ik hem moet helpen of stoppen
‘Als ge nu nee zegt, sta ik morgen op straat.’
Mijn broer Kevin stond in mijn hal in Sint-Niklaas, met zijn jas nog aan, ogen rood, precies kwaad maar ook kapot tegelijk. Ik had mijn dochter net in bad gestoken en mijn vriendin zat boven al te zuchten omdat ze hem al door het raam had zien aankomen.
‘Kevin, ge hebt dat vorige maand ook gezegd,’ zei ik. ‘En de maand daarvoor.’
Hij smeet zijn handen in de lucht. ‘Ja amai, bedankt. Eigen broer. Ge weet toch hoe moeilijk het nu is?’
Ik wist dat het moeilijk was. Hij was 38, woonde sinds zijn scheiding alleen in een klein appartementje in Temse, werkte af en toe via interim in het magazijn van een transportfirma in Lokeren, en er ging altijd wel iets mis. Te laat betaald. Auto naar de keuring afgekeurd. Voorschot elektriciteit te hoog. Een boete. Een tandartsfactuur. Altijd iets.
Maar er was ook nog iets anders. Waar wij thuis nooit luidop het woord voor zeiden. Gokken. Niet elke dag, zei hij. Niet erg, zei hij. Gewoon online, af en toe. ‘Om mijn kop leeg te maken.’
Mijn ma geloofde hem half. Ik eigenlijk ook, of ik wilde het toch geloven. Tot ik vorig jaar ontdekte dat het geld dat ik hem gaf voor zijn huur niet naar de huisbaas was gegaan.
Dus ik zei: ‘Ik geef u geen cash meer.’
Hij keek mij aan alsof ik hem een klap had gegeven. ‘Het is voor de huur, maat.’
‘Dan stort ik het naar uw huisbaas.’
Hij zweeg. En dat zei genoeg.
Hij begon direct te flippen. ‘Ge vertrouwt mij totaal niet. Altijd dat controleren. Alsof ik een klein kind ben.’
Van boven riep mijn vriendin: ‘Omdat ge u ook zo gedraagt, Kevin.’
Ik voelde direct dat dat het erger maakte.
Hij stapte naar de deur, draaide zich om en zei heel stil: ‘Er is ook nog Luna.’
Dat is zijn dochter van negen. Mijn nichtje. En ja… dat kwam binnen.
‘Wat is er met Luna?’ vroeg ik.
‘Niks. Maar als ik mijn weekend met haar verlies omdat ik mijn shit niet geregeld krijg, gaat gij u dan beter voelen?’
Dat was vuil gespeeld, vond ik. Maar het werkte wel.
Die avond heb ik toch niets gegeven. Mijn vriendin, Sarah, zei: ‘Als ge blijft redden, blijft hij vallen. Ge helpt hem niet, ge houdt hem bezig.’
Ik was kwaad op haar omdat ze misschien gelijk had.
De dag erna belde mijn ma mij al om halfnegen. ‘Kevin pakt zijn telefoon niet op. Kunt gij eens gaan kijken?’
Ik reed voor mijn werk nog snel langs zijn appartement. Niet open. Gordijnen toe. Ik kreeg een slecht gevoel. Ik heb dan de huisbaas gebeld, een vrouw die ik één keer gezien had. Niet slim misschien, maar bon.
Die zei: ‘Meneer heeft niet één maand achterstand, maar drie.’
Drie.
Ik stond daar echt met mijn mond open. Want twee maanden geleden had ik nog 600 euro overgeschreven ‘voor zijn huur’. Mijn ma had ook al geholpen. Zijn ex had blijkbaar zelfs nieuwe schoenen voor Luna gekocht omdat hij het niet kon.
Ik was razend. Echt razend. Maar een uur later kreeg ik telefoon van een onbekend nummer. Het was een maatschappelijk werker van het CAW in Dendermonde.
‘Bent u de broer van Kevin?’
Mijn hart zakte direct. Ik dacht: ziekenhuis, ongeval, zoiets.
Maar nee. Kevin had zich die ochtend aangemeld na een paniekaanval. En dan kwam de draai waar ik nog altijd niet goed van ben.
Die man zei: ‘Uw broer heeft aangegeven dat hij schulden heeft door gokken, maar ook dat hij geld afstaat aan iemand.’
Ik zei: ‘Aan wie?’
Stilte. ‘Dat kan ik niet allemaal zeggen. Maar er is sprake van druk.’
Ik dacht eerst aan drugs of zo. Helemaal fout. Later die avond vertelde Kevin het zelf, toen ik hem eindelijk zag bij mijn ma thuis in Hamme.
Hij begon te wenen nog voor hij goed zat. Ik had dat nog bijna nooit gezien bij hem.
‘Ik heb niet alleen gegokt,’ zei hij. ‘Ik heb ook geleend. Eerst online. Dan via een gast die ik kende van café De Sportvriend. Ik dacht dat ik dat rap ging terugbetalen.’
Mijn ma begon direct: ‘Maar jongen toch, waarom hebt ge niks gezegd?’
Hij riep: ‘Omdat ge dan allemaal weer naar mij kijkt alsof ik vuil ben!’
En dan kwam het ergste: hij had de laatste maanden geld gegeven aan die kerel omdat die dreigde om zijn ex te contacteren en ervoor te zorgen dat hij Luna minder zou zien. Bluf misschien. Of niet. Maar Kevin geloofde het.
Sarah, die mee was gekomen maar heel de tijd stil had gezeten, vroeg ineens: ‘En hoeveel van al dat geld is echt naar schulden gegaan, en hoeveel naar gokken?’
Kevin keek naar de grond. ‘Ik weet het niet exact.’
Dat was het moment dat alles weer kantelde. Want ja, ge kunt medelijden hebben. Maar als iemand zelf niet eens eerlijk kan zeggen wat wat is… hoe helpt ge dan?
Mijn ma wilde direct haar spaargeld aanspreken. ‘We lossen dat op en dan is het gedaan.’
Ik zei: ‘Nee. Dat hebben we al honderd keer in het klein gedaan. Dan leert hij toch niks?’
‘Hij is uw broer!’ riep ze.
‘Ja, en Luna is ook iemand. En wij ook. Hoeveel moeten wij nog opvangen?’
Kevin werd ineens ijskoud. ‘Zeg het dan gewoon. Dat ge mij liever laat verzuipen.’
Dat deed pijn, omdat dat niet waar is. Of toch niet hoe ik het voel. Ik wil hem niet laten vallen. Ik wil gewoon niet blijven meedoen in iets dat niemand helpt.
Uiteindelijk hebben we geen geld gegeven. Niet direct. Ik heb wel samen met hem een afspraak gemaakt bij een dienst schuldbemiddeling en hij is ook naar zijn huisarts geweest voor doorverwijzing. Zijn bankkaart heeft hij aan mijn ma gegeven, tijdelijk. Maar zelfs daar vertrouwde Sarah niet op. Die zei in de auto: ‘Als hij het zelf niet kiest, is dat toneel voor een week.’
En misschien was ik kwaad omdat ik dat ook dacht.
Nu zijn we een paar dagen verder. Kevin spreekt afwisselend dankbaar en hatelijk tegen mij. Mijn ma vindt dat ik te hard ben. Sarah vindt dat ik nog altijd te soft ben. Zijn ex heeft mij gisteren gestuurd: ‘Ik hoop dat ge Luna erbuiten houdt.’ Alsof ik dat niet zelf wil.
En ik zit daar tussen. Met schuldgevoel, wantrouwen, en toch nog altijd die stomme hoop dat het deze keer anders is.
Ik weet oprecht niet meer waar hulp stopt en medeplichtigheid begint. Ge wilt iemand redden, maar ge wilt ook niet mee de put graven. Wat zoudt gij doen in mijn plaats?