Aan de Kersttafel, Onzichtbaar

‘Fabienne, waar zijn de servetten nu weer?’ Hugo’s stem klinkt scherp tegen mijn rug terwijl ik in de keuken de kalkoen controleer. “In de bovenste schuif naast de oven, zoals altijd!” snauw ik terug, veel luider dan ik bedoel, en ik voel meteen de blikken prikken vanuit de living. In mijn borst bokst de onrust. Mijn handen trillen, olie glanst op mijn vingers. Mijn dochter, Lore, zet haar glas stevig op tafel, net iets te hard: ‘Mama, maak u toch niet zo druk!’

Druk. Als ze eens wisten. Wie zorgt ervoor dat er op tijd een boom staat, ondanks Hugo’s gemopper over dennennaalden op het tapijt? Wie heeft vorige week de hele Albert Heijn leeggekocht, recepten op voorhand opgezocht, rekening houdend met Benjamins nieuwe veganistische fase en Marie’s glutenallergie? Nooit neem ik een stoel aan tafel voor het werk klaar is. Ik ben altijd in de weer, altijd bezig, altijd rond.

Maar nu, nu voel ik het als een koude hand om mijn hart. Soms denk ik dat ik opga in alledaagsheid, verdampt in lijstjes, paniekjes, stille opofferingen. Rond deze tafel, onder het zachte licht, voel ik me plots pijnlijk onzichtbaar.

Kleinzoon Finn rent een rondje en stoot de schaal met witloofsalade bijna om. Ik spring op, ‘Ho, Finn! Pas op hé!’ Iedereen lacht. Lore zegt dat ik eens moet leren loslaten, dat alles wel goed komt. Maar komt alles echt goed als niemand ziet wie je bent, wat je doet, en dat je alleen bent tussen hun stemmen?

Mijn moeder, oud en broos geworden, zit op de plek waar vroeger vader zat. Ze glimlacht flauwtjes en zegt bijna niets meer, haar woorden blijven steken. Ik herinner me haar stem, vroeger streng maar warm. Mijn moeder, die op haar eigen manier hetzelfde leed doormaakte – alles bijhouden, alles organiseren. In haar ogen lees ik nu vooral vermoeidheid, een verlangen naar rust. Misschien had zij dezelfde verzuchtingen, maar sprak ze ze nooit uit.

Ons gezin… vroeger waren we zo hecht, dacht ik. Maar dat is een misverstand. Aan deze tafel is het meer ieder voor zich geworden. Hugo klaagt over zijn werk als boekhouder: alweer een klant ontevreden, alweer een baas die te veel verwacht. Mijn zoon Benjamin knikt afwezig, vinger tikkend op zijn gsm. Marie wil weg, amper gegeten – ‘Straks bij Lotte, mama, we zijn jong, zo gaat dat nu eenmaal.’ Ondertussen hoor ik het getik van hun berichtjes, het gemompel tussen twee happen, het beknopte antwoord op mijn vragen. ‘Hoe was het in Leuven, Ben?’, vraag ik. ‘Ja, chill, druk bezig.’

Alles is vluchtig. Mijn dagen, maanden, jaren lijken overgegaan in een waas van zorgen en rumineer gedachten. Maar niemand vraagt ooit hoe het met míj gaat. Ik weet niet eens meer wat ik graag doe. Wanneer heb ik voor het laatst stilgestaan bij mezelf? De laatste keer dat iemand oprecht naar mijn dag vroeg, was misschien mijn vriendin Nadine, maanden geleden. Niet Hugo, niet Lore of Benjamin. Zelfs Marie niet, die alles over haar problemen schreeuwt, maar nooit luistert.

‘Mama, kunt gij nu júist niet gewoon even zitten?’ Lore kijkt me geïrriteerd aan terwijl ik de kerstomaatjes herschik – een habbekrats werk maar alles moet perfect zijn, anders ben ik gefaald. Maar als ik ga zitten, wie brengt dan de saus? Wie buigt zich over de oven? Wie let op Finn dat hij niet weer half-over de kat struikelt?

Aan het eind van het voorgerecht fluistert mijn moeder, kwetsbaar: ‘Je doet dat goed, meisje, ge zorgt voor iedereen.’ Ze pakt mijn hand, haar vingertoppen breekbaar als porselein. Mijn keel knijpt dicht. ‘Maar voor wie zorgt gij?’ vraagt ze, zo zacht dat alleen ik het hoor. Ik weet niet wat te zeggen. Ik kijk naar Hugo, verwacht een blik van dankbaarheid of appreciatie, maar hij is bezig met de wijn.

Plots voelt het alsof alles in mij uiteenvalt. Jaren van kleine opofferingen, van nooit klagen, van altijd zorgen dat niemand iets tekortkomt – het wordt op deze kerstavond ondraaglijk zichtbaar. Want als ik stilval, valt alles stil. Maar niemand ziet dat. Niemand wil het zien.

Na het dessert gooit Benjamin een bom. ‘Mama, trouwens, ik ga dit jaar niet mee op familievakantie. Ik heb iets gepland met vrienden. Ge snapt dat toch, hé?’

Mijn adem stokt. Jaren aan de kust met z’n allen, mijn planning, mijn lijstjes, wéken voorbereiden – betekent dat niets? ‘Zeker, jongen, ik snap dat wel,’ zeg ik. Maar ik snap het niet.

Hugo zucht kort: ‘Dat moesten wij alleszins niet proberen toen ons ouders het regelden,’ mompelt hij, half treiterend, half zonder nadenken.

Marie staat al met haar jas aan. ‘Gelukkig nieuwjaar, mama. Sorry dat ik zo snel moet gaan, hé.’ Snel klemt ze haar hand rond mijn bovenarm, vluchtig, geen tijd meer voor warmte. Alles gaat snel voorbij.

Uiteindelijk blijf ik over tussen borden, plakkerige kommen en halflege glazen cava. Iedereen is weg, hun stemmen en gelach zijn alweer verdampt. Ik loop naar het raam, kijkend naar het grauwe licht boven de natgeregende daken van Gent. Mijn moeder slaapt al in haar stoel. Enkel het zachte getik van de klok en mijn eigen ademhaling vullen nu de kamer.

Op dat moment galmt Lores stem nog in mijn hoofd: ‘Gij maakt u altijd te druk.’ Maar wat als het mijn enige manier is om ertoe te doen?

Ik veeg mijn handen schoon aan mijn schort en kijk naar de stapel vuile vaat. Net op dat moment fluistert iets in mij dat ik al jaren negeer: wie ben ik nog, als niemand mij echt ziet? Was alles wat ik gegeven heb ooit genoeg — of is het altijd te weinig geweest als je vrouw, moeder, grootmoeder probeert te zijn, zonder jezelf te verliezen?

Wie waardeert de hartslag van een familie als niemand luistert naar stilte?